Strona główna
Oleje silnikowe
Co oznacza lepkość oleju silnikowego i jak ją dobrać?

Co oznacza lepkość oleju silnikowego i jak ją dobrać?

Olej silnikowy w warsztacie

Lepkość oleju silnikowego określa opór, jaki ciecz stawia podczas przepływu w danej temperaturze. Nie jest tym samym co gęstość. Oznaczenie SAE, na przykład 5W-30, informuje o zachowaniu oleju na zimno i po rozgrzaniu, ale samo nie wystarcza do wyboru produktu. Najważniejsza pozostaje norma producenta samochodu, czyli wymaganie OEM.

Czym jest lepkość oleju silnikowego?

Lepkość opisuje, jak łatwo warstwy cieczy przesuwają się względem siebie. Im wyższa lepkość, tym większy opór wewnętrzny i tym wolniej olej przepływa. Parametr ten zmienia się wraz z temperaturą. Po rozgrzaniu olej staje się mniej lepki, a na mrozie jego przepływ wyraźnie się pogarsza.

Lepkości nie należy utożsamiać z gęstością, czyli masą przypadającą na określoną objętość substancji. Dobrym przykładem jest woda i olej. Woda ma większą gęstość, dlatego olej unosi się na jej powierzchni, ale w temperaturze pokojowej olej jest bardziej lepki i płynie wolniej. To właśnie lepkość decyduje o tym, jak szybko środek smarny dociera do elementów silnika i jaki film tworzy między współpracującymi powierzchniami.

Z tego powodu określenie „gęstszy olej” bywa mylące. Potocznie kierowcy zwykle mają na myśli olej o wyższej lepkości, a nie większej gęstości fizycznej.

Jak czytać oznaczenie 5W-30?

Klasyfikacja lepkościowa SAE J300 dzieli oleje na klasy zimowe i wysokotemperaturowe. Współczesne produkty są najczęściej wielosezonowe, dlatego mają dwa oznaczenia połączone literą W. W słowie „winter” oznacza ona zimę.

W symbolu 5W-30 pierwsza liczba opisuje zachowanie oleju w niskiej temperaturze. Im jest niższa, tym łatwiejszy powinien być przepływ podczas zimnego rozruchu. Druga liczba odnosi się do lepkości w temperaturze roboczej, między innymi przy badaniu w 100°C. Wyższa wartość oznacza większą lepkość po rozgrzaniu, ale nie oznacza automatycznie lepszej ochrony.

Orientacyjne temperatury badań dla klas zimowych przedstawia tabela:

Klasa SAE Typ Charakterystyka
0W Zimowa Przystosowana do bardzo niskich temperatur, badania rozruchu około –35°C
5W Zimowa Sprawny przepływ w niskiej temperaturze, badania rozruchu około –30°C
10W Zimowa Praca w chłodnym klimacie, badania rozruchu około –25°C
15W Zimowa Wyższa lepkość podczas mrozu, badania rozruchu około –20°C
20W Zimowa Przeznaczona do łagodniejszych warunków, badania rozruchu około –15°C

Podane wartości są temperaturami laboratoryjnych testów klasy SAE, a nie gwarantowaną temperaturą uruchomienia każdego silnika. Na rzeczywiste zachowanie wpływają także stan akumulatora, rozrusznika, konstrukcja jednostki i kondycja oleju.

Warto znać również parametr HTHS. Jest to lepkość wysokotemperaturowa mierzona przy około 150°C i dużych szybkościach ścinania. W uproszczeniu opisuje odporność filmu olejowego w warunkach wysokiej temperatury i dużych obciążeń. Nie można jednak dobierać oleju wyłącznie na podstawie HTHS, ponieważ wymagania dotyczące tego parametru wynikają z konkretnej normy producenta.

Dlaczego wyższa lepkość nie zawsze pomaga?

Olej o wyższej lepkości stawia większy opór. Jeżeli silnik nie został do niego zaprojektowany, może wolniej docierać do niektórych kanałów i elementów po uruchomieniu. Większe opory wewnętrzne mogą też zwiększyć zużycie paliwa, obniżyć sprawność i ograniczyć moc.

Dotyczy to szczególnie konstrukcji, w których olej steruje elementami hydraulicznymi. Niewłaściwa klasa może zakłócić pracę napinaczy łańcucha lub paska, hydraulicznej regulacji luzu zaworowego i układu zmiennych faz rozrządu. W silnikach z turbodoładowaniem znaczenie ma także szybkie doprowadzenie oleju do łożysk turbosprężarki.

Najczęstsze błędne założenia i ich konsekwencje to:

  • „Wyższa lepkość uszczelni zużyty silnik” – może chwilowo zmienić zużycie oleju, ale nie naprawia pierścieni, uszczelnień ani powierzchni cylindrów.
  • „Im wyższa druga liczba, tym lepsza ochrona” – zbyt wysoka lepkość może pogorszyć smarowanie po rozruchu i pracę hydrauliki.
  • „Klasa SAE wystarczy do wyboru” – ten sam symbol może występować w olejach o różnych normach jakościowych i homologacjach.
  • „Do silnika z DPF pasuje każdy olej o właściwej lepkości” – filtr wymaga produktu zgodnego z określoną normą i często z ograniczoną zawartością popiołów, fosforu oraz siarki, czyli typu Low SAPS.

Nowoczesne dodatki przeciwzużyciowe, między innymi związki stosowane w pakietach takich jak ZDDP, pozwalają zapewnić ochronę także przy relatywnie niskiej lepkości. Dlatego „cieńszy” olej zgodny z wymaganiami konstrukcji może chronić lepiej niż produkt o wyższej lepkości, ale niezgodny z instrukcją.

Jak dobrać olej do samochodu?

Dobór powinien zaczynać się od wymagań pojazdu, a nie od obserwacji oleju w opakowaniu ani opinii z forum. Postępuj według następującej kolejności:

  1. Sprawdź instrukcję obsługi – znajdziesz w niej dopuszczone klasy SAE, normy jakościowe i wymagania dla konkretnego silnika.
  2. Ustal normę OEM – może to być między innymi homologacja producenta samochodu, na przykład norma z grupy VW, BMW lub Ford. Jest ważniejsza niż przypadkowo wybrana klasa lepkości.
  3. Dopasuj klasę SAE – wybierz 0W-20, 5W-30, 5W-40 lub inną wartość wyłącznie wtedy, gdy znajduje się w zakresie przewidzianym przez producenta.
  4. Sprawdź układ oczyszczania spalin i warunki pracy – DPF, GPF, turbodoładowanie, częste krótkie trasy oraz bardzo niskie lub wysokie temperatury mogą zawężać wybór.

Jeżeli producent dopuszcza kilka klas SAE, niższa lepkość może sprzyjać mniejszym oporom i oszczędności paliwa, a wyższa może być przewidziana do większych obciążeń lub wysokich temperatur. Decyzję podejmuj jednak wyłącznie w granicach wskazanych przez normę OEM.

W przypadku nietypowego silnika, modyfikacji, auta importowanego lub braku jednoznacznych danych warto skorzystać z dokumentacji serwisowej albo pomocy specjalisty. Silnik o dużym przebiegu nie staje się automatycznie kandydatem do oleju o wyższej lepkości. Jeżeli zużycie oleju wzrosło, przyczynę należy zdiagnozować, zamiast maskować ją przypadkowym doborem produktu.

Gdy samochód ma określoną normę OEM, właściwy olej to nie ten, który wydaje się „gęstszy”, lecz ten, który spełnia wymagania konstrukcji. W typowym aucie z nowoczesnym silnikiem zacznij od instrukcji, potwierdź homologację na etykiecie i dopiero wtedy oceń klasę SAE.

Redakcja mikar24.pl

Mikar24.pl to portal dla kierowców, którzy chcą rozumieć swoje auto i dbać o nie bez przepłacania. Piszemy o olejach i płynach eksploatacyjnych, przeglądach i naprawach, mechanice i elektryce, myciu i pielęgnacji karoserii oraz wnętrza, oponach i felgach, a także o tym, jak przygotować samochód na zimę, lato i dłuższą trasę. Zaglądamy też do motocykli, samochodów dostawczych, kamperów i przyczep.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?